Terim Bilimi
Terminolojinin temel ilkeleri, standartları ve metodolojisi
Tanım
Terim bilimi (terminoloji), belirli bir bilim, sanat, meslek veya etkinlik alanına özgü kavramları ve bu kavramları karşılayan terimleri sistematik olarak inceleyen, düzenleyen ve standartlaştıran disiplinler arası bir bilim dalıdır.
Terminoloji çalışmaları, kavramlar arası ilişkileri analiz eder, terim sistemlerini oluşturur ve farklı diller arasında kavramsal denkliği sağlayarak etkili iletişimi destekler.
Temel İlkeler
Kavram Odaklılık
Terminoloji çalışmaları, sözcüklerin dilsel özelliklerinden ziyade kavramların anlamına ve ilişkilerine odaklanır.
Sistematiklik
Terimler, kavramlar arasındaki mantıksal ilişkilere dayalı sistemler içinde düzenlenir ve tanımlanır.
Tek Anlam İlkesi
Her terim, belirli bir kavram sisteminde yalnızca bir kavramı ifade etmelidir (monosemi).
Uluslararası Uyum
Terim çalışmaları, uluslararası standartlarla uyumlu olmalı ve diller arası karşılaştırılabilirliği sağlamalıdır.
ISO ve TSE Standartları
Terminoloji çalışmalarında kullanılan uluslararası ve ulusal standartlar
Terminoloji Çalışması İlkeleri
ISO 704:2022
Terminology work — Principles and methods
ISO 860:2007
Terminology work — Harmonization of concepts and terms
ISO 1087:2019
Terminology work and terminology science — Vocabulary
ISO/TR 20694:2018
A typology of language registers
ISO 24156-1:2014
Graphic notations for concept modelling in terminology work and its relationship with UML — Part 1: Guidelines for using UML notation in terminology work
ISO 29383:2020
Terminology policies — Development and implementation
Dil Kodlaması ve Sözlük Çalışması
ISO 639:2023
Code for individual languages and language groups
ISO 1951:2007
Presentation/representation of entries in dictionaries — Requirements, recommendations and information
ISO 10241-1:2011
Terminological entries in standards — Part 1: General requirements and examples of presentation
ISO 10241-2:2012
Terminological entries in standards — Part 2: Adoption of standardized terminological entries
ISO 12615:2004
Bibliographic references and source identifiers for terminology work
ISO 12616-1:2021
Terminology work in support of multilingual communication — Part 1: Fundamentals of translation-oriented terminography
ISO 15188:2001
Project management guidelines for terminology standardization
ISO 21636-1:2024
Language coding — A framework for language varieties — Part 1: Vocabulary
ISO 21636-3:2024
Language coding — A framework for language varieties — Part 3: Application of the framework
ISO 22128:2008
Terminology products and services — Overview and guidance
ISO 23185:2009
Assessment and benchmarking of terminological resources — General concepts, principles and requirements
Terminoloji Kaynakları Yönetimi
ISO 5078:2025
Management of terminology resources — Terminology extraction
ISO 12620-1:2022
Management of terminology resources — Data categories — Part 1: Specifications
ISO 12620-2:2022
Management of terminology resources — Data categories — Part 2: Repositories
ISO 16642:2025
Management of terminology resources — Terminological markup framework
ISO 22274:2013
Systems to manage terminology, knowledge and content — Concept-related aspects for developing and internationalizing classification systems
ISO/TS 24634:2024
Management of terminology resources — TermBase eXchange (TBX)-compliant representation of concept relations and subject fields
ISO 26162-1:2019
Management of terminology resources — Terminology databases — Part 1: Design
ISO 26162-2:2019
Management of terminology resources — Terminology databases — Part 2: Software
ISO 26162-3:2023
Management of terminology resources — Terminology databases — Part 3: Content
ISO 30042:2019
Management of terminology resources — TermBase eXchange (TBX)
Terminoloji Çalışma Süreci
- 1
Alan Belirleme
Çalışılacak bilim veya uygulama alanının kapsamı ve sınırları belirlenir.
- 2
Kavram Analizi
Alan içindeki kavramlar tespit edilir, özellikleri belirlenir ve aralarındaki ilişkiler analiz edilir.
- 3
Kavram Sistemi Oluşturma
Kavramlar arasındaki hiyerarşik ve ilişkisel bağlar görselleştirilerek kavram diyagramları oluşturulur.
- 4
Terim Seçimi ve Oluşturma
Her kavram için en uygun terim seçilir veya gerektiğinde yeni terimler oluşturulur.
- 5
Tanımlama ve Dokümantasyon
Her terim için açık ve kesin tanımlar yazılır, kullanım örnekleri ve kaynak bilgileri eklenir.
Türkiye'de Terim Bilimi Çalışmaları
Türkiye'de terminoloji çalışmaları, Türk Dil Kurumu önderliğinde 1930'lu yıllardan beri sürdürülmektedir. Özellikle dil devrimi çerçevesinde başlatılan terim çalışmaları, bilim ve teknik alanlarda Türkçenin kullanımını yaygınlaştırmayı amaçlamıştır.
TDK Terim Bilimi Bilim ve Uygulama Kolu, çeşitli bilim ve teknik alanlarda terminoloji çalışmaları yürütmekte, terim sözlükleri hazırlamakta ve ISO standartlarıyla uyumlu terim çalışma metodolojileri geliştirmektedir.
Kamu Kurumları Terim Eş Güdüm Komisyonu (KaTEK) ise kamu kurumlarında kullanılan terimlerde birlik sağlamayı, standartlaşmayı ve koordinasyonu hedeflemektedir. KaTEK, farklı kurumların terim çalışmalarını bir araya getirerek Türkiye genelinde tutarlı bir terminoloji kullanımını desteklemektedir.